‘Koele daken’ kunnen impact van hittegolven in steden sterk verminderen

“Simulaties tonen aan dat koele daken maximale dagtemperaturen verlagen”

Gerichte aanpassingen aan gebouwen en stedelijke ruimte kunnen de impact van extreme hitte aanzienlijk beperken. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van KU Leuven. Vooral zogenaamde ‘koele daken’ — daken die zonnestraling weerkaatsen in plaats van absorberen — zijn bijzonder effectief. In Brussel hadden ze tijdens de hittegolf van juli 2019 mogelijk tot een kwart van de hittegerelateerde overlijdens kunnen voorkomen.

Hoe beter aanpassen aan extreme weersomstandigheden?

Extreme hitte vormt een groeiend risico voor de volksgezondheid, zeker in sterk verstedelijkte gebieden zoals België. Tijdens de uitzonderlijke hittegolf van juli 2019 — met de hoogste temperatuur ooit gemeten in het land — liepen de temperaturen in steden sterk op, met ernstige gevolgen voor kwetsbare groepen. In een studie die zopas verscheen in het tijdschrift Environment International onderzochten wetenschappers van KU Leuven, Sciensano, VITO en University College London hoe Belgische steden zich beter kunnen aanpassen aan dergelijke extreme weersomstandigheden.

Wat zijn ‘koele daken’?

Een van de onderzochte ingrepen is het gebruik van ‘koele daken’. Dat zijn daken die bewust lichter of reflecterender worden gemaakt, bijvoorbeeld door een witte of lichtgekleurde dakbedekking, speciale coatings of specifieke materialen die zonnestraling weerkaatsen. Waar klassieke, donkere daken zonnestraling absorberen en sterk opwarmen, kaatsen koele daken een groot deel van die straling terug.

Daardoor slaan gebouwen minder warmte op en warmt ook de omliggende lucht minder sterk op. Wanneer koele daken op grote schaal worden toegepast — bijvoorbeeld over volledige wijken of steden — kan dat leiden tot temperatuurdalingen in de buitenlucht, vooral tijdens hete, wolkenloze zomerdagen.

“Je kan het vergelijken met het verschil tussen het dragen van een zwart of een wit T-shirt in de zon,” zegt onderzoekster Fien Serras van KU Leuven. “Het witte T-shirt blijft duidelijk koeler. Hetzelfde principe geldt voor daken, maar dan met impact op de hele stad.”

Duidelijk effect tijdens hittegolven

Met behulp van een hoog resolutie (1 km) klimaatmodel simuleerden de onderzoekers hoe Belgische steden zouden reageren op verschillende aanpassingsstrategieën tijdens de hittegolf van juli 2019. Daarbij hielden ze rekening met verschillen in bebouwingsdichtheid, stedelijke structuur en bevolkingsspreiding.

“Uit de simulaties blijkt dat koele daken vooral de maximale dagtemperaturen verlagen,” zegt Fien Serras. “Gemiddeld daalde de luchttemperatuur in stedelijke gebieden met iets meer dan 2 graden Celsius, met nog grotere effecten in dichtbebouwde stadscentra waar veel dakoppervlak aanwezig is.”

Naast koele daken onderzochten de wetenschappers ook het effect van meer stedelijk groen. Dit vertaalt zich bijvoorbeeld in meer bomen, parken en onverharde zones. Extra groen in combinatie met de koele daken bleek vooral belangrijk om de nachtelijke temperaturen te verlagen, wat cruciaal is voor het herstel van het lichaam na warme dagen.

Aanzienlijke gezondheidswinst

De onderzoekers koppelden hun temperatuurresultaten aan een bestaande hitte-mortaliteitsrelatie van Sciensano over hittegerelateerde sterfte in Brussel. Tijdens de vijfdaagse hittegolf in juli 2019 werden naar schatting 47 overlijdens gelinkt aan extreme hitte. Volgens de studie had een grootschalige toepassing van koele daken ongeveer 25 procent van die overlijdens kunnen voorkomen.

Gecombineerde strategieën — koele daken én meer groen — leveren eveneens aanzienlijke gezondheidsvoordelen op, doordat ze zowel overdag als ’s nachts verkoeling bieden.

Wetenschappelijke onderbouwing voor stedelijk beleid

België behoort tot de meest verstedelijkte landen van Europa, en door klimaatverandering zullen hittegolven in de toekomst frequenter en intenser worden. Dit onderzoek biedt beleidsmakers wetenschappelijk onderbouwde en concreet toepasbare inzichten om steden weerbaarder te maken tegen extreme hitte.

“De resultaten tonen aan dat relatief eenvoudige ingrepen aan bestaande gebouwen — zoals het verhogen van de reflectie van daken — een groot maatschappelijk rendement kunnen opleveren, zeker wanneer ze strategisch worden gecombineerd met groenbeleid,” besluit co-auteur Inne Vanderkelen (KU Leuven en Koninklijk Metereologisch Instituut).