Wat betekent de opkomst van stekkerbatterijen voor de installateur?
Een stekkerbatterij vraagt meer dan een stopcontact
Stekkerbatterijen winnen alsmaar terrein bij de consument omdat ze goedkoper en eenvoudiger zijn dan klassieke thuisbatterijen. Ze worden vaak voorgesteld als een toestel dat de consument zelf kan aankopen en inpluggen. Maar de realiteit vraagt om meer nuance. De prestaties en veiligheid van een stekkerbatterij zijn sterk afhankelijk van de bestaande elektrische installatie, de plaatsing in de woning en de manier waarop het toestel wordt gebruikt. Welke rol blijft er over voor de elektricien bij een product dat net zonder installateur op de markt wordt gezet?
Wat is een stekkerbatterij?
Een stekkerbatterij of plug-in thuisbatterij is een toestel dat elektriciteit opslaat in functie van verschillende beheermodellen. Meestal wordt het toestel gebruikt in combinatie met zonnepanelen. De stroom die je onmiddellijk nodig hebt, wordt opgeslagen zodat je ze later op de dag toch nog kan gebruiken, waardoor je geen stroom van het net moet afnemen.
Verschil met klassieke thuisbatterij
Hoewel de basisfunctie van een stekkerbatterij dezelfde is als die van een thuisbatterij, zijn er enkele belangrijke verschillen. Een eerste verschil is dat een stekkerbatterij een eigen omvormer heeft, waardoor ze autonoom kan werken en niet gekoppeld moet worden aan de omvormer van de zonnepanelen. Bij een thuisbatterij moet je een extra omvormer plaatsen, maar bij recente PV-installaties wordt soms meteen een hybride omvormer geplaatst, zodat een thuisbatterij zonder meer gekoppeld kan worden. Bij een stekkerbatterij blijft de PV-installatie onveranderd, wat de instapdrempel verlaagt. Het nadeel is wel dat je een extra omzetting hebt, wat gepaard gaat met rendementsverlies.
Daarnaast is het vermogen van een stekkerbatterij lager dan dat van een thuisbatterij. Een stekkerbatterij kan doorgaans maar 800 watt terugleveren. Bij zware verbruikers zoals een kookplaat, vaatwasser, droogkast of warmtepomp zal nog altijd stroom van het net nodig zijn.
Die beperking maakt een stekkerbatterij vooral zinvol voor het opslaan van zonnestroom. Handelen op de elektriciteitsmarkt met een dynamisch contract is minder zinvol.
Toch is er een achterpoortje. Wanneer een stekkerbatterij rechtstreeks op het schakelbord wordt aangesloten, vervalt die beperking gedeeltelijk en is bijvoorbeeld 2.500 watt mogelijk. Hiervoor is echter een elektricien nodig en ook de installatie moet worden gekeurd, maar daarover later meer.
Bij een correcte dimensionering kan een stekkerbatterij in combinatie met PV-panelen al na vier tot vijf jaar terugverdiend zijn
Impact op (energie)factuur
Het is niet onder stoelen of banken te steken dat een stekkerbatterij goedkoper is dan een klassieke thuisbatterij. Een thuisbatterij van 5 kilowattuur kost al snel tussen de 3.500 en 4.000 euro, terwijl een stekkerbatterij met eenzelfde capaciteit 1.400 à 1.500 euro kost.
De stekkerbatterij kan ook een oplossing zijn voor huishoudens die in een appartement wonen of nog huren. Zo'n stekkerbatterij is namelijk verplaatsbaar, waardoor de consument de batterij kan meenemen naar een volgende woning.
Ook de terugverdientijd is interessant, want hoewel de functionaliteit grotendeels dezelfde is, ligt de prijs een stuk lager en dus is de terugverdientijd een pak korter. Bij een correcte dimensionering kan een stekkerbatterij in combinatie met PV-panelen al na vier tot vijf jaar terugverdiend zijn, wat ruim twee à drie jaar sneller is dan een thuisbatterij van dezelfde grootte. Als je alleen een thuisbatterij en een stekkerbatterij vergelijkt, zal de terugverdientijd voor de thuisbatterij nog langer uitvallen.
Energiemanagementsysteem
Een van de troeven van een thuisbatterij is de koppeling aan een energiemanagementsysteem (EMS). Toch zijn er op de markt ook stekkerbatterijen te vinden die met een EMS kunnen worden verbonden. Maar ook hier is het vooral zinvol als de consument over een dynamisch contract beschikt. Zonder een dynamisch contract blijft de afnameprijs de hele dag constant.
De rol van de elektricien
Een stekkerbatterij is in de eerste plaats een consumentenproduct. Maar welke rol is hier dan voor de installateur weggelegd? Voor de installateur liggen er vooral kansen in advies, plaatsing en opvolging.
Controle en plaatsing
Een eerste taak is om na te gaan of het wel veilig is om het toestel toe te passen. De aansluiting van een stekkerbatterij kan nu eenmaal een grote belasting van bestaande elektriciteitskabels vormen. Daarom is het aangewezen om als installateur eerst de elektrische installatie - vooral bij oudere woningen - door te meten.
Ook de plaats van de stekkerbatterij is niet onbelangrijk. Zo wordt het afgeraden om het toestel in een wasruimte te plaatsen, waar de wasmachine en/of droogkast staan. Beide apparatuur trekt namelijk veel stroom en belasten al sterk de lokale kring. Verder is de waskamer een vochtige ruimte, wat de veiligheid in gevaar kan brengen. Plaats daarom de stekkerbatterij in een logeerkamer, een bureau of andere ruimtes waar geen zware verbruikers op dezelfde leidingen aangesloten zijn.
Indien de klant meerdere stekkerapparatuur - panelen en batterijen - wil aansluiten, mag je nooit twee toestellen op één circuit plaatsen. Anders loop je het risico dat de grenzen van de installatie worden overschreden. Spreid de toestellen dus zoveel mogelijk over verschillende kamers.
Omwille van veiligheidsredenen moet een stekkerbatterij altijd rechtstreeks in het stopcontact gestoken worden. Het gebruik van stekkerdozen of verlengkabels is ten sterkste afgeraden. Ze zijn niet bedoeld om de hoge vermogens van stekkerapparatuur aan te kunnen.
Correcte dimensionering
Ook bij een stekkerbatterij vermijd je best een overdimensionering. In Vlaanderen heeft men namelijk de neiging een te grote batterij te plaatsen - bijvoorbeeld van 10 tot 15 kilowattuur. In de herfst en winter wordt de batterij nauwelijks gebruikt. Slechts vijf à tien procent ervan raakt vol, waardoor de consument uiteindelijk geen financieel rendement creëert.
Een goede vuistregel voor zelfverbruik is: per kilowattpiek productie op het dak plaats je best één kilowattuur opslagcapaciteit. Een stekkerbatterij van ongeveer vijf kilowattuur is dan vaak een goede dimensionering.
Blijkt de opslagcapaciteit toch te klein te zijn? Dan kan je de batterij dankzij modulaire opbouw steeds gaan uitbreiden. Dit kan bijvoorbeeld in functie van de evolutie van een gezin of elektriciteitsgebruik. De eindklant kan dus beginnen met 2,5 kilowattuur opslagcapaciteit en die later, module per module, uitbreiden tot 12 of 15 kilowattuur.
Door de stekkerbatterij op het schakelbord aan te sluiten, vervalt de beperking van 800 watt
Plug-en-play?
Hoewel een stekkerbatterij plug-en-play mag lijken, vereist de installatie in de praktijk meer dan alleen het inpluggen van een stekker. Een P1-dongle moet in de P1-poort van de digitale meter worden gestoken, waarna de batterij via wifi of een kabel moet communiceren met de P1-dongle. Dit zal voor de meeste klanten geen probleem vormen, maar als ze er toch niet zo bekend mee zijn, kan de installateur ook hier te hulp schieten.
Aansluiting schakelbord
Een stekkerbatterij kan ook rechtstreeks op het schakelbord worden aangesloten. Daardoor valt de beperking van 800 watt weg en kan ze bijvoorbeeld aan 2.500 watt terugleveren. Het enige verschil is dat je nog altijd de omvormer in de stekkerbatterij blijft gebruiken, waardoor je iets meer verlies hebt dan bij een klassieke installatie met een hybride omvormer, waarbij de thuisbatterij rechtstreeks in de omvormer van de zonnepanelen zit. De installateur kan hiervoor de nodige bekabeling voorzien.
Software-updates
Fabrikanten sturen regelmatig software-updates uit, belangrijk voor de veiligheid van het toestel. De eindklant kan de update vaak zelf doen in de app. Indien je als installateur toch de installatie hebt verzorgd, kan dit deel uitmaken van de dienstverlening.
Regelgeving
Een stekkerbatterij kan zowel in België als via buitenlandse webshops worden aangekocht. Bij aankoop over de grens is wel extra waakzaamheid vereist. De koper moet nagaan of de correcte Bebat-bijdrage werd betaald, want die garandeert dat de recyclage van de batterij op termijn geregeld is. Buitenlandse webshops zijn daardoor vaak goedkoper, net omdat die bijdrage niet altijd in de prijs is inbegrepen.
Bovendien moet het toestel een CE-label hebben en in België gehomologeerd zijn. De officiële lijst met gehomologeerde toestellen is terug te vinden op de website van Synergrid.
In Vlaanderen moet stekkerapparatuur bij netbeheerder Fluvius worden aangemeld zodra het vermogen van de installatie 800 watt of meer is. Daarbij telt niet alleen de stekkerbatterij zelf, maar de volledige installatie. Heeft een klant bijvoorbeeld een stekkerbatterij van minder dan 800 watt, maar ook zonnepanelen? Dan moet de installatie alsnog worden aangemeld.
Heeft de klant nog geen digitale meter, dan moet alle stekkerapparatuur aan Fluvius worden gemeld. In de praktijk is de kans dus groot dat Fluvius bij de plaatsing of ingebruikname van een stekkerbatterij toch in beeld komt.
In Brussel moeten plug-in toestellen gemeld worden bij Sibelga en moeten ze ook gehomologeerd zijn. In Wallonië bestaat er geen wettelijke meldingsplicht. Toch wordt een melding sterk aanbevolen.
Innovaties
Doorgaans wordt lithium-ijzerfosfaat (LFP) in thuisbatterijen gebruikt. Het is een stabieler en minder brandgevoelige technologie dan bijvoorbeeld lithium-ionbatterijen die in veel elektrische wagens te vinden zijn. Binnenkort maakt mogelijk een nieuwe batterijtechnologie haar opmars: de sodiumbatterij, beter bekend als de zoutbatterij. Dit type is beter geschikt voor stationaire toepassingen en zal in de toekomst waarschijnlijk goedkoper worden geproduceerd. Ook de levensduur van dit type zal langer zijn dan die van een LFP-batterij. Het nadeel is wel dat de sodiumbatterij iets minder energiedicht is, waardoor een groter batterijvolume nodig is om dezelfde hoeveelheid energie op te slaan.
Verder zijn er ook stekkerbatterijen waarop je een beperkt aantal panelen rechtstreeks kan inpluggen. Daardoor krijg je een situatie die vergelijkbaar is met een hybride omvormer bij een vaste installatie. Je kan dan een conversie vermijden en de efficiëntie van de totale installatie verhogen.
Met medewerking van GPC Europe, Homewizard en Pluginfo